Pit stop nedir? F1'de pit süreleri ve lastik kuralları

Pit stop, yarış sırasında aracın lastik değiştirmek, hasarı onarmak ya da ceza çekmek için takım garajının önündeki pit kutusuna girmesidir. Formula 1'de yarışların büyük bölümü pit stratejisiyle kazanılır ya da kaybedilir. Bu rehberde pit stopun nasıl işlediğini, sitedeki pit tablolarının neyi ölçtüğünü ve 2011'den bu yana pit sürelerinin nasıl değiştiğini sitedeki veriyle anlatıyoruz.

Pit stop nasıl yapılır?

Araç pit şeridine girdiğinde hız sınırına uymak zorundadır. Takımın pit kutusunda yaklaşık yirmi kişilik bir ekip bekler: her tekerlek için bir somun tabancası kullanan, eski tekerleği çıkaran ve yenisini takan görevliler, ön ve arka krikocular ve gerekirse ön kanadı değiştiren ekip. İyi bir ekip dört lastiği 2–3 saniyede değiştirir. Araç sabitlendikten ve tüm tekerlekler takıldıktan sonra pilot pit şeridinden çıkar.

Yarış sırasında yakıt ikmali 2010'dan beri yasaktır; araçlar yarışa tüm yarışı tamamlayacak yakıtla başlar. Bu yüzden bugün pit stoplar yalnızca lastik değişimi, hasar onarımı ve ceza içindir.

Tablodaki süre neyi gösteriyor?

Sitedeki yarış sayfalarında yer alan pit stop tablosundaki süre, aracın pit şeridine giriş ve çıkış çizgileri arasında geçen toplam süredir. Bu süre, lastik değişimi süresine ek olarak pit şeridinde hız sınırıyla gidilen mesafeyi de kapsar. Pit şeridi uzun ve hız sınırı düşük olan pistlerde toplam süre 25 saniyeyi geçebilir; kısa pit şeridi olan pistlerde 18–20 saniye civarındadır. Bu yüzden farklı pistlerdeki pit sürelerini doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır; aynı yarıştaki takımları karşılaştırmak daha anlamlıdır. Her yarışın en kısa pit süresi tabloda yeşil renkle işaretlenir.

2011'den bu yana pit süreleri

Aşağıdaki tablo, sitedeki tüm pit stop kayıtlarından sezon başına ortanca pit şeridi süresini ve en kısa kaydı verir. Ceza ve uzun onarım duraklarının etkisini sınırlamak için 5–60 saniye dışındaki kayıtlar hesaba katılmaz.

Sezonlara göre pit şeridi süreleri (giriş–çıkış, saniye; 5–60 sn arası kayıtlar)

Sezon	Pit stop	Ortanca	En kısa
2011	1111	22,400	12,897 — Pastor Maldonado, Abu Dabi GP
2012	945	22,250	13,199 — Michael Schumacher, Macaristan GP
2013	942	22,871	13,266 — Pastor Maldonado, İspanya GP
2014	791	24,224	16,120 — Romain Grosjean, Abu Dabi GP
2015	738	24,256	16,128 — Fernando Alonso, Abu Dabi GP
2016	910	23,827	16,218 — Rio Haryanto, Avusturya GP
2017	675	23,578	14,943 — Kimi Räikkönen, Azerbaycan GP
2018	535	23,647	14,998 — Marcus Ericsson, Azerbaycan GP
2019	647	23,524	15,069 — Robert Kubica, Azerbaycan GP
2020	532	24,172	16,365 — Lewis Hamilton, Avusturya GP
2021	687	23,653	14,881 — Antonio Giovinazzi, Azerbaycan GP
2022	752	23,698	13,973 — Pierre Gasly, Hollanda GP
2023	808	23,671	16,246 — Yuki Tsunoda, Avusturya GP
2024	769	23,285	15,790 — Esteban Ocon, Las Vegas GP
2025	820	23,121	12,804 — Lando Norris, Avustralya GP
2026	647	24,014	12,092 — Franco Colapinto, Hollanda GP

Ortanca değer, o sezon takvimdeki pistlerin pit şeridi uzunluklarına ve kurallara göre değişir. En kısa kayıtlar ise genellikle kısa pit şeridine sahip pistlerden gelir.

Lastik kuralları ve zorunlu pit

Kuru bir yarışta her pilot, Pirelli'nin o hafta sonu için seçtiği üç kuru hava hamurundan en az ikisini kullanmak zorundadır. Bu kural, kuru yarışlarda en az bir pit stopu fiilen zorunlu kılar. Yağmur ya da ara lastikle koşulan yarışlarda bu şart uygulanmaz.

Lastik hamurları sertlikten yumuşaklığa doğru sıralanır: yumuşak hamur daha hızlıdır ama daha çabuk yıpranır, sert hamur daha yavaştır ama daha uzun dayanır. Takımlar yarış öncesinde lastik yıpranmasını hesaplayarak bir ya da iki pit stoplu strateji planlar.

Strateji: undercut ve overcut

Pit stratejisinde en çok konuşulan iki kavram undercut ve overcut'tır. Undercut'ta pilot rakibinden önce pite girer ve yeni lastiklerle hızlı turlar atarak, rakip pite girip çıktığında önüne geçmeyi hedefler. Overcut'ta ise pistte daha uzun kalınır ve trafiksiz turlarla zaman kazanılır. Hangisinin işe yarayacağı yeni lastiklerin ne kadar hızlı ısındığına ve pit şeridinde kaybedilen süreye bağlıdır.

Güvenlik aracı ve ucuz pit

Güvenlik aracı ya da sanal güvenlik aracı dönemlerinde pistteki tempo düştüğü için pite girmenin maliyeti azalır. Bu yüzden takımlar bu anları “ucuz pit” fırsatı olarak kullanır; birçok yarış, doğru anda yapılan bir pit stopla kazanılır. Yarış sayfalarındaki pit tablosunda, birden çok pilotun aynı turda pite girdiği satırlar genellikle böyle bir döneme işaret eder.

Pit şeridi kuralları ve cezalar

Pit şeridinde hız sınırını aşan pilot süre cezası alır. Takımın aracı tekerleği tam takılmadan ya da başka bir aracın önüne güvensiz biçimde göndermesi (güvensiz bırakma) de cezalandırılır. Pilotlara verilen süre cezaları da pit stop sırasında çekilir: ceza süresince ekip araca dokunamaz, süre dolduktan sonra lastik değişimi yapılabilir. Bu tür duraklar sitedeki pit tablosunda olağandan uzun süreli kayıtlar olarak görünür.

Pit tablosu nasıl okunur?

Yarış sayfasındaki pit tablosunda her satır bir duraktır: pilot, kaçıncı durağı olduğu, hangi turda girdiği ve pit şeridinde geçen toplam süre. Aynı pilotun durak sayısı yarışta izlediği stratejiyi gösterir; tek duraklı ve iki duraklı stratejileri yarış sonucuyla karşılaştırarak hangisinin işe yaradığını görebilirsiniz. Tur sütunu ise takımların ne zaman tepki verdiğini anlatır: bir pilotun pite girmesinin hemen ardından rakibinin de girdiği turlar, undercut'a karşı alınan önlemlerdir.

Verinin sınırları

Pit stop verisi kaynakta 2011 sezonundan itibaren bulunur; daha eski yarışlarda pit tablosu yoktur. Kaynak, pit şeridinde geçen toplam süreyi verir; ekibin lastik değişim süresi (araç dururken geçen süre) ayrıca yayımlanmaz.